*آبراه گردشگری کنگان: پلی از خیال تا واقعیت در دل طبیعت بوشهر*
✍️راضیه عباسی
تصور کنید بر فراز ارتفاعات سربه فلک کشیده بندر کنگان ایستادهاید،اما نه با منظره کویر و خشکی، بلکه با شنیدن نوای آب و تماشای جریان نقرهفام آن در میان صخرهها. این تصویر رویایی، هسته اصلی ایده بلندپروازانه «آبراه گردشگری کنگان» است؛ طرحی که میخواهد با انتقال آب خلیج همیشه فارس به دل کوهستان، جغرافیای گردشگری جنوب ایران را متحول کند.
بندر کنگان،با همه زیباییهای ساحلی و صنعتی، با یک چالش جدی در جذب و نگهداشت گردشگر روبرو است: تمرکز شدید فعالیتها در خط ساحلی و ناتوانی در بهرهگیری از جذابیتهای بکر کوهستانی پیرامونش. این محدودیت، بهویژه در فصلهای پیک گردشگری، بیش از پیش آشکار میشود. ایده آبراه، پاسخی هوشمندانه به این نیاز است.
ایده محوری ساده اما نبوغآمیز است ایجاد یک شبکه از کانالها و آبراهههای طراحیشده که با استفاده از سیستمهای پمپاژ و تصفیه مدرن، بخشی از آب دریا را به ارتفاعات اطراف شهر منتقل میکند. این آب سپس در مسیر خود آبشارهای مصنوعی، حوضچهها و دریاچههای کوچک را تشکیل میدهد که میتوانند هسته مرکزی یک پارک طبیعتگردی بزرگ باشند.
نزدیکی کوه و دریا در کنگان،که معمولاً یک ویژگی جغرافیایی نادر است، در اینجا به بزرگترین مزیت طرح تبدیل میشود. این آبراه میتواند این دو اکوسیستم را نه تنها به صورت بصری، بلکه به صورت فیزیکی به هم پیوند زند و یک «کریدور اکوتوریسم» کاملاً منحصر به فرد در کشور خلق کند.
هدف،تنها انتقال آب نیست، بلکه خلق یک «تجربه» است. پیادهروی در کنار آبراههای خنک، رستورانهای کنار آب، امکان قایقرانی در بخشهای عریضتر، و ایجاد امکانات کمپینگ در اطراف دریاچههای کوهستانی، میتواند کنگان را از یک مقصد عبوری به یک مقصد اقامتی چندروزه تبدیل کند.
گردش مالی ناشی از این پروژه میتواند قابل توجه باشد.از اشتغالزایی مستقیم در ساخت پروژه تا ایجاد فرصتهای شغلی پایدار در بخشهای هتلداری، راهنمایان گردشگری، خدمات غذایی و فروش صنایع دستی محلی. این طرح میتواند رونقی نو به اقتصاد محلی ببخشد که تنها متکی به صنعت نفت و گاز نیست.
فراتر از گردشگری،این آب تصفیهشده میتواند به عنوان یک موهبت برای احیای پوشش گیاهی منطقه عمل کند. آبیاری نهالهای جنگلی با این آب، میتواند به تثبیت خاک، مقابله با فرسایش بادی و ایجاد میکروکلیمای خنکتر کمک شایانی کند و در نهایت، تابستانهای خشک منطقه را قابل تحملتر سازد.
با پیشرفتهای چشمگیر در فناوریهای شیرینسازی و تصفیه آب و همچنین پمپاژ با بازدهی انرژی بالا، اجرای چنین طرحی امروزه بسیار مقرونبهصرفهتر و فنیتر از گذشته است. میتوان از انرژی خورشیدی برای تأمین بخشی از برق مورد نیاز پمپاژ نیز بهره برد.
ایده آبراههای تزئینی و گردشگری،کاملاً بیسابقه نیست. نمونههای موفق کوچکمقیاستر آن را در برخی از پروژههای شهری و اکوتوریستی دنیا میتوان دید. آنچه آبراه کنگان را متمایز میکند، مقیاس طبیعی و ادغام آن با جغرافیای خارقالعاده منطقه است.
مهمترین نگرانی،مدیریت (اکولوژیک) آب شور است. طراحی سیستم باید به گونهای باشد که از نفوذ آب شور به آبخوانهای شیرین زیرزمینی و شور شدن خاکهای حاصلخیز اطراف به طور کامل جلوگیری کند. این امر با استفاده از لولهکشی و کانالهای کاملاً آببند شده و با پوشش ژئوممبران امکانپذیر است.
تأمین مالی چنین پروژه بزرگی میتواند از طریق مشارکت عمومی-خصوصی انجام شود. به این صورت که بخش خصوصی سرمایهگذاری اولیه را انجام داده و در ازای آن، حق بهرهبرداری از امکانات گردشگری ایجاد شده برای یک دوره مشخص را دریافت میکند.
مصرف انرژی برای پمپاژ را میتوان با احداث نیروگاه خورشیدی مزرعهای در حاشیه پروژه به حداقل رساند.این کار نه تنها هزینههای عملیاتی را کاهش میدهد، بلکه خود به عنوان یک جاذبه گردشگری سبز و نمادی از پایبندی به توسعه پایدار عمل خواهد کرد.
اجرای طرح باید با هویت فرهنگی و طبیعی کنگان عجین شود.معماری سازهها باید الهامگرفته از معماری بومی، استفاده از مصالح محلی و با کمترین دخل و تصرف در منظر طبیعی باشد تا اصالت منطقه حفظ گردد.
اجرای پروژه باید به صورت فازبندی شده و با یک پروژه آزمایشی کوچک آغاز شود. ایجاد یک آبراه کوتاه و یک دریاچه کوچک به عنوان نمونه، امکان سنجش دقیقتر تأثیرات، جذب نظر سرمایهگذاران و آزمون و خطای فناوریها را فراهم میآورد.
پروژه باید همراه با یک برنامه پایش مستمر زیستمحیطی باشد تا هرگونه تأثیر منفی بر گیاهان و جانوران بومی بلافاصله شناسایی و مدیریت شود.
موفقیت طرح منوط به جلب حمایت جامعه میزبان است.مردم محلی باید در اولویت استخدام قرار گیرند و از منافع اقتصادی پروژه بهرهمند شوند. آموزش راهنمایان محلی، کلید انتقال فرهنگ غنی منطقه به گردشگران خواهد بود.
این آبراه میتواند کنگان را به یک مقصد تمامفصل تبدیل کند.در فصل گرما، خنکای آب و درختان اطراف آن پناهگاه مسافران خواهد بود و در فصل خنک، زیبایی منحصر به فرد آن گردشگران را جذب خواهد کرد.
تنها ساخت فیزیکی پروژه کافی نیست.باید از هماکنون، برندی منحصر به فرد برای «کنگان؛ شهر آبراهههای کوهستان و دریای نیلگون» تعریف کرد و آن را در رسانههای ملی و بینالمللی به عنوان یک نوآوری گردشگری معرفی نمود.
این ایده نیازمند عزمی ملی و استانی است.اولین گام، تشکیل یک تیم کاری متشکل از روژئولوژیستها، مهندسان عمران، اکولوژیستها، اقتصاددانان و برنامهریزان گردشگری برای تهیه یک مطالعات امکانسنجی عمیق و بیطرفانه است.
آبراه گردشگری کنگان،دیگر یک رؤیای محض نیست. با توجه به پیشرفتهای فنی و نیاز به ایجاد مقاصد گردشگری جدید، این ایده میتواند از خیال تا واقعیت فاصله چندانی نداشته باشد. تحقق این طرح میتواند نه تنها برای کنگان، که برای تمام خطه جنوب ایران، نمادی از توسعه پایدار، خلاقیت و همزیستی مسالمتآمیز با طبیعت باشد و افقهای جدیدی از اقتصاد غیرنفتی را بگشاید.
با عملی شدن این پروژه کنگان بهشت میشود در کنار ابن همه نامهربانی ها